Devamını oku

Sağlık Köşesi

Çocuklarda Burun Kanaması: Doğru İlk Yardım ve Ne Zaman Endişelenmeli?

Burun kanaması, çocukluk çağında en sık karşılaşılan ve aileleri en çok telaşlandıran durumlardan biridir.

Sağlık Ansiklopedisi 15 Eylül 2026

Burun kanaması, çocukluk çağında en sık karşılaşılan ve aileleri en çok telaşlandıran durumlardan biridir. Tıp dilinde epistaksis olarak adlandırılan bu tablo, okul öncesi ve okul çağındaki çocukların büyük bölümünde en az bir kez yaşanır; on yaşına gelene kadar birden fazla kanama geçirmemiş çocuk sayısı oldukça azdır. Bunun anatomik bir açıklaması vardır: burun içini döşeyen mukoza, yüzeye çok yakın seyreden yoğun bir damar ağıyla beslenir ve çocuklarda hem daha ince hem de kurumaya daha yatkındır. Kanın miktarı gözle görüldüğünden çok daha az olmasına rağmen, yüzde ve giysilerde yarattığı görüntü ailede panik yaratır ve bu panik çoğu zaman yanlış müdahaleye yol açar. Oysa burun kanamalarının büyük bölümü basit nedenlere bağlıdır ve doğru uygulanan birkaç dakikalık bir bası ile kontrol altına alınabilir. Bu yazıda çocuklarda burun kanamasının neden geliştiğini, evde doğru ilk yardımın nasıl yapılacağını, hangi bulguların hekim değerlendirmesi gerektirdiğini ve tekrarların nasıl azaltılabileceğini ele alıyoruz.

Kanama Nereden Gelir?

Burun kanamalarını anlamanın en pratik yolu, kanamanın burnun ön mü yoksa arka bölgesinden mi kaynaklandığını ayırt etmektir. Çocuklarda görülen kanamaların neredeyse tamamı ön bölgeden, burun orta bölmesinin girişe yakın kısmında yer alan ve Kiesselbach alanı olarak adlandırılan damar ağından kaynaklanır. Bu bölge yüzeye çok yakındır, parmakla kolayca ulaşılabilir, hava akımından ve kuruluktan doğrudan etkilenir; bu nedenle en küçük tahrişte bile çatlayıp kanayabilir. Ön kanamalar genellikle tek burun deliğinden, damla damla ya da ince bir akıntı şeklinde gelir, dışarı doğru akar ve dışarıdan uygulanan bası ile birkaç dakika içinde durma eğilimi gösterir. Arka bölgeden kaynaklanan kanamalar ise çocuklarda oldukça nadirdir; daha çok ileri yaşta, tansiyon sorunu ya da kan sulandırıcı ilaç kullanımı olan kişilerde görülür. Bu tür kanamalarda kan burun ucundan çok boğaza doğru akar, iki burun deliğinden birden gelebilir ve dışarıdan yapılan bası ile durmaz; bu nedenle kulak burun boğaz hekiminin müdahalesini gerektirir. Ailenin bu ayrımı kesin olarak yapması beklenmez; ancak kanın ağız ve boğaza doğru akıyor olması, gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurmak için yeterli bir işarettir.

Çocuklarda Burun Kanaması Neden Olur?

Çocuklarda kanamaların büyük çoğunluğunun arkasında iki basit etken yatar: burun içi kuruluk ve mekanik tahriş. Kalorifer ve klimayla ısıtılan ya da soğutulan kapalı ortamlarda havanın nemi düşer, mukoza kurur, kabuklanır ve çatlar; çocuğun bu kabukları kaşıması ya da koparmasıyla altındaki damar açılır. Burun karıştırma alışkanlığı, özellikle okul öncesi çağda kanamaların en sık nedenidir ve çoğu zaman aile fark etmeden, uykuda da sürebilir. Üst solunum yolu enfeksiyonları ve alerjik rinit döneminde mukoza ödemli ve hassas hâle gelir; sık hapşırma ve sert sümkürme ince damarları kolayca zedeler. Buruna alınan darbeler, düşmeler ve spor sırasında yaşanan çarpmalar da sık görülen nedenler arasındadır. Daha az sıklıkla burun bölmesindeki eğrilik, burun eti büyümesi, polip ve özellikle küçük çocuklarda buruna kaçan yabancı cisimler tabloya yol açar. Hekim önerisi olmadan uzun süre kullanılan burun açıcı spreyler, mukozayı kurutarak kanamayı kolaylaştıran ancak sıklıkla gözden kaçan bir etkendir. Çok daha seyrek olmakla birlikte, von Willebrand hastalığı gibi kanama-pıhtılaşma bozuklukları ve trombosit sayısını etkileyen durumlar da ilk olarak tekrarlayan burun kanamasıyla kendini gösterebilir.

Gece Kanamaları Neden Daha Sık?

Ailelerin en çok tedirgin olduğu tablo, çocuğun gece yatağında kanla uyanmasıdır; oysa bu durumun büyük bölümünün açıklaması oldukça basittir. Gece boyunca kapalı tutulan odanın havası kurur, özellikle ısıtma ve soğutma cihazlarının çalıştığı ortamlarda nem oranı belirgin biçimde düşer. Burun tıkanıklığı ya da geniz eti büyümesi olan çocuklar ağızdan nefes aldıkları için mukoza daha da kurur ve çatlamaya yatkın hâle gelir. Uykuda fark edilmeden yapılan burun karıştırma, kabukların koparılmasıyla kanamayı başlatabilir; sabah yastıkta görülen kan çoğu zaman gece yarısı olmuş kısa bir kanamanın izidir. Yatar pozisyonda kanın bir bölümü boğaza aktığı için çocuk bunu yutabilir ve sabaha karşı bulantı, kusma ya da dışkıda koyu renk şeklinde bir tablo ortaya çıkabilir; bu görüntü ürkütücü olsa da kaynağı yine burundur. Yatak odasının nemini dengelemek, yatmadan önce burun içini serum fizyolojikle nemlendirmek ve gerekiyorsa ince bir tabaka nemlendirici merhem uygulamak gece kanamalarını belirgin biçimde azaltır. Buna rağmen gece kanamaları sıklaşıyor, çocuğu uykudan uyandırıyor ya da her seferinde aynı burun deliğinden geliyorsa hekim değerlendirmesi gerekir.

Doğru İlk Yardım Nasıl Yapılır?

Burun kanamasında en belirleyici şey, doğru pozisyon ve kesintisiz basıdır; bu ikisi uygulandığında kanamaların büyük bölümü kendiliğinden durur. Çocuk önce sakinleştirilmeli, dik ya da yarı oturur pozisyona alınmalı ve başı hafifçe öne eğilmelidir; ağlama ve telaş kalp hızını artırdığı için kanamayı uzatabilir. Ardından burnun kemik kısmının hemen altındaki yumuşak kanatlar, başparmak ve işaret parmağıyla birlikte sıkıca kavranmalı ve on ila on beş dakika boyunca hiç bırakılmadan basınç uygulanmalıdır; bu süre içinde çocuk ağzından rahatça nefes alabilir. Buradaki en yaygın hata, kanamanın durup durmadığını görmek için her bir iki dakikada bir bırakmaktır; her bırakış yeni oluşmaya başlayan pıhtıyı bozar ve süreci baştan başlatır. Basıyı desteklemek için burun köprüsü ve yanaklara havluya sarılmış soğuk kompres uygulanabilir. Süre dolduğunda kanama devam ediyorsa aynı işlem bir kez daha, beş on dakika süreyle tekrarlanır; buna rağmen durmuyorsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Kanama durduktan sonra çocuğun birkaç saat boyunca burnunu karıştırmaması, sert sümkürmemesi, koşup zıplamaması ve sıcak su ile banyo yapmaması, kanamanın kısa süre içinde tekrarlamasını önler.

Sık Yapılan Yanlışlar

Burun kanamasında yapılan hataların başında, kuşaktan kuşağa aktarılan en yaygın yanlış olan başın geriye atılması gelir. Bu pozisyonda kanama durmaz, yalnızca görünmez hâle gelir; kan boğaza akarak yutulur ve mide bulantısı, kusma, hatta soluk yollarına kaçma riski doğurur. İkinci sık hata, burun içine pamuk, peçete ya da mendil parçası itilmesidir; derine yerleştirilen bu maddeler mukozayı zedeler, çıkarılırken yeni oluşmuş pıhtıyı da beraberinde koparır ve kanamayı yeniden başlatır. Pamuğa kolonya, limon suyu, sirke ya da benzeri maddeler sürmek ise hiçbir yarar sağlamadığı gibi zaten hassas olan mukozayı kimyasal olarak yakarak tabloyu ağırlaştırır. Kanama durduktan hemen sonra burnun sümkürülmesi veya pıhtının zorla temizlenmesi de sıkça yapılan ve kanamanın tekrarlamasına yol açan bir yanlıştır. Çocuğun sırtına vurmak, ense kökünü sıkmak ya da burnun kemik kısmını sıkıştırmak da işe yaramaz; bası mutlaka kemiğin altındaki yumuşak bölgeye uygulanmalıdır. Son olarak, telaşlı ve yüksek sesli bir ortam çocuğu daha da huzursuz eder; ailenin sakin kalması, ilk yardımın en az bası kadar önemli bir parçasıdır.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

Burun kanamalarının çoğu basit olsa da, bazı durumlar gecikmeden değerlendirme gerektirir ve bu ayrımı bilmek ailenin hem gereksiz kaygıdan hem de gecikmeden kaçınmasını sağlar. Doğru uygulanan basıya rağmen yirmi dakikadan uzun süren, miktarı fazla olan ya da kanın ağız ve boğaza yoğun biçimde aktığı kanamalarda vakit kaybedilmemelidir. Kanamanın her seferinde aynı burun deliğinden gelmesi, özellikle kötü kokulu tek taraflı bir akıntı eşlik ediyorsa, küçük çocuklarda yabancı cisim açısından değerlendirilmelidir. Ciddi bir travma ya da düşme sonrasında başlayan kanama, burunda şekil bozukluğu, belirgin şişlik veya nefes alma güçlüğü varsa kırık olasılığı nedeniyle incelenmelidir. Çocuğun vücudunda kolay morarma, diş eti kanaması, küçük kırmızı nokta şeklinde döküntüler bulunması ya da ailede kanama bozukluğu öyküsü olması, hematolojik bir nedenin araştırılmasını gerektirir. İki yaşından küçük çocuklarda görülen burun kanamaları daha seyrek olduğu için ayrıca dikkatle değerlendirilmelidir. Kanama sonrasında solukluk, belirgin halsizlik, baş dönmesi veya bayılma hissi ortaya çıkıyorsa ya da kanamalar haftada birkaç kez tekrarlıyorsa, sık kan kaybına bağlı demir eksikliği açısından da inceleme yapılması gerekir.

Tanı ve Tedavi

Tekrarlayan kanamalarda hekimin ilk yaptığı iş, ayrıntılı bir öykü almak ve kanamanın örüntüsünü çıkarmaktır; hangi burun deliğinden geldiği, ne kadar sürdüğü, günün hangi saatinde ve hangi mevsimde arttığı, burun karıştırma alışkanlığının olup olmadığı ve kullanılan ilaçlar bu tablonun parçalarıdır. Kulak burun boğaz muayenesinde burun içi kuruluk, kabuklanma, belirginleşmiş damar odakları, alerjik bulgular, bölme eğriliği, polip ya da yabancı cisim varlığı değerlendirilir; gerektiğinde nazal endoskopi ile arka bölgeler de incelenir. Sık ya da uzun süren kanamalarda tam kan sayımı, demir düzeyleri ve pıhtılaşma testleri istenebilir; sonuçlar gerektirirse çocuk hematolojisi değerlendirmesi planlanır. Tedavinin ilk basamağı çoğu zaman girişimsel değildir: burun içi nemlendirme, serum fizyolojik uygulaması, ortam neminin düzenlenmesi ve varsa alerjinin kontrol altına alınması kanama sıklığını belirgin biçimde azaltır. Muayenede belirgin bir damar odağı saptanan ve kanamaları bu önlemlere rağmen sürenlerde, gümüş nitrat gibi maddelerle yapılan kimyasal koterizasyon, yani damarın yakılarak kapatılması gündeme gelir; işlem birkaç dakika sürer ve genellikle poliklinik koşullarında tamamlanır. Kanamanın kontrol edilemediği daha seyrek durumlarda burun içi tampon uygulanabilir; bu karar çocuğun yaşına ve kanamanın özelliklerine göre hekim tarafından verilir.

Tekrarları Önlemek

Burun kanamalarını azaltmanın en etkili yolu, mukozayı nemli ve sağlam tutmaktan geçer. Özellikle kış aylarında ve klima kullanılan dönemlerde odanın nem dengesinin korunması, kalorifere su kabı konulması ya da uygun bir nemlendirici cihaz kullanılması kuruluğu belirgin biçimde azaltır. Günde birkaç kez uygulanan serum fizyolojik sprey ya da damla, burun içini nemlendirir ve kabuklanmayı engeller; gerekiyorsa hekimin önerdiği ince bir tabaka nemlendirici merhem burun girişine sürülebilir. Çocuğun tırnaklarının kısa tutulması ve burun karıştırmanın nazikçe ama kararlılıkla caydırılması, mekanik tahrişi azaltan en basit önlemdir. Alerjik rinit varsa hekimin önerdiği tedavinin düzenli sürdürülmesi, toz, duman ve sigara dumanına maruziyetin azaltılması kanama sıklığını doğrudan düşürür. Çocuğa tek burun deliğini kapatarak nazikçe sümkürmeyi öğretmek, enfeksiyon dönemlerinde ortaya çıkan kanamaların önüne geçer. Yeterli sıvı alımı, dengeli beslenme ve temas sporlarında koruyucu ekipman kullanımı da bu tablonun tamamlayıcı parçalarıdır.

Sık Sorulan Sorular

Sık burun kanaması kansızlık yapar mı? Tek tek bakıldığında burun kanamalarında kaybedilen kan miktarı genellikle sanıldığından çok daha azdır. Ancak haftalarca süren, sık tekrarlayan ya da uzun süren kanamalarda demir depoları zamanla azalabilir ve demir eksikliği anemisi gelişebilir. Çocukta solukluk, çabuk yorulma ve halsizlik gibi bulgular varsa tam kan sayımı ve demir parametreleri kontrol edilmelidir. Bu durumda hem kanamanın kaynağı hem de demir eksikliği birlikte ele alınır.

Çocuk kanı yutarsa zararlı olur mu? Yutulan kan mide asidiyle temas ettiğinde bulantı ve kusmaya yol açabilir, kusmukta kahve telvesi görünümünde koyu bir renk oluşabilir. Bu görüntü ürkütücüdür ancak kaynağı yine burundaki kanamadır ve kendi başına zararlı değildir. Yine de kanın yutulmasını önlemek için başın öne eğik tutulması önemlidir. Kusma sürüyor ya da çocuk kanı yoğun biçimde yutuyorsa hekime başvurulmalıdır.

Burun kanaması tansiyonla ilgili olabilir mi? Çocuklarda tansiyon yüksekliği burun kanamasının sık bir nedeni değildir; bu ilişki daha çok erişkin ve ileri yaş grubunda gündeme gelir. Ancak ergenlik döneminde, özellikle şiddetli baş ağrısıyla birlikte tekrarlayan kanamalarda tansiyon ölçümü yapılması yerinde olur. Yüksek tansiyon saptanırsa bu, kanamanın nedeninden bağımsız olarak takip edilmesi gereken bir bulgudur. Değerlendirme çocuk hekimi tarafından yapılmalıdır.

Kanamayı durdurmak için burun içine tampon koyulmalı mı? Evde burun içine pamuk, peçete ya da benzeri maddelerin yerleştirilmesi önerilmez. Bu maddeler mukozayı zedeler, çıkarılırken pıhtıyı da koparır ve kanamayı yeniden başlatır. Doğru yaklaşım, burnun yumuşak kısmına kesintisiz bası uygulamaktır. Tampon gerektiren durumlarda uygun malzeme hekim tarafından, uygun teknikle yerleştirilir.

Burun damarının yakılması çocuğa zarar verir mi? Kimyasal koterizasyon, yüzeydeki kanamaya yatkın damar odağının kapatılması esasına dayanan, kısa süren bir işlemdir. Uygun endikasyonla ve deneyimli ellerde yapıldığında güvenli kabul edilir ve tekrarlayan kanamalarda belirgin rahatlama sağlar. İşlem sonrasında burun içinin nemli tutulması ve kabukların koparılmaması gerekir. Her çocukta ve her kanamada gerekli olmadığı için karar, muayene bulgularına göre verilir.

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Çocuğunuzda uzun süren, sık tekrarlayan, travma sonrası gelişen veya yoğun burun kanaması varsa değerlendirme, tanı ve tedavi için lütfen bir sağlık kuruluşuna başvurunuz.

İlgili Birimlerimizin Hekimleri

Önemli not

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.

Bu sayfayı paylaş

İlgili yazılar

Çerezler hakkında

Bu sitede yalnızca sitenin çalışması için zorunlu olan çerezler kullanılıyor. Sizi tanımak ya da davranışınızı izlemek için çerez kullanılmıyor, üçüncü taraf izleme kodu bulunmuyor. Çerez Politikası